Leontine Borsato

Naar Burundi voor Cordaid Memisa; mijn reisverslag

Ik ben al jaren ambassadrice van Cordaid Memisa, een internationale ontwikkelingsorganisatie die zich inzet om moedersterfte te verlagen. En dat is hard nodig, want iedere 2 minuten sterft er ergens ter wereld een vrouw vanwege complicaties bij zwangerschap of haar bevalling. 99% van deze trieste gevallen komt voor in ontwikkelingslanden. Voor de actieweek ben ik met een team van Cordaid Memisa naar Burundi gereisd, waar we de projecten van Cordaid Memisa hebben bezocht. Van 3 tot en met 7 november waren deze reisverslagen te zien in RTL Boulevard en vragen we aandacht voor de schrijnende situatie in dit land. Burundi is een klein land waar 2/3 van de bevolking onder de armoedegrens leeft. In dit land sterft 1 op de 31 moeders tijdens hun bevalling. Om een idee te geven, in Nederland is dit 1 op de 10.500 vrouwen. Tijdens de reis onderzoeken we waarom er nog altijd zoveel vrouwen overlijden tijdens hun zwangerschap of bevalling. Daarnaast gaan we kijken naar wat Cordaid al heeft kunnen betekenen voor deze mensen en waar er nog extra hulp nodig is.


Dag 1
Vanuit Brussel vliegen we naar de hoofdstad van Burundi: Bujumbura. Bij aankomst komt de regen met bakken uit de hemel, het regenseizoen is hier net begonnen. Na een overnachting in de hoofdstad vertrekken we vroeg naar onze bestemming Makamba. Het is een prachtige en lange autoreis, over hobbelige wegen, langs vele dorpjes en het enorme meer Tanganyika dat de grens vormt met Congo. Wat me opvalt is de prachtige natuur. Burundi tekent zich door uitgestrekte groene koffie- en theeplantages, heel veel palmbomen en een flink berglandschap. Makamba ligt op 1500m hoogte. Het is een plaatsje met zo'n 3000 inwoners. Bij aankomst ontmoeten wij de lokale partnerorganisatie van Cordaid Memisa. Zij zijn verantwoordelijk voor de juiste ondersteuning van de projecten zoals verschillende klinieken in de omgeving waar moeders kunnen bevallen.

Na een uitgebreide introductie over de situatie hier en de projecten die we de komende dagen bezoeken vertrekken we direct naar het grote ziekenhuis van Makamba. Hier maken we kennis met Alice, zij is dé enige vroedvrouw in dit ziekenhuis en begeleidt per jaar zo'n 1000 bevallingen, ongelofelijk! Ze geeft ons een rondleiding door het ziekenhuis en direct wordt duidelijk waarom hulp hier zo hard nodig is; er is af en aan elektriciteit, er staan bedden met kapotte matrasbodems, voornamelijk zónder matrassen, het is donker, vies en overvol. Wat wel erg opvalt is dat het ziekenhuis een echo-apparaat en drie couveuses heeft. We spreken af om de volgende dag terug te komen met de filmploeg en vertrekken naar ons hotel. Kamers met een bed en een stoel en een kleine badkamer met douche en toilet. Er is geen water en geen elektriciteit dus we gaan back to basic. Maar met liefde, want wij komen hier voor de moeders en kinderen!


Dag 2
Na een kort nachtje vertrekken we 's ochtends vroeg naar het ziekenhuis. We krijgen een warm onthaal door alle nieuwsgierige lokale bewoners. In een dorp als Makamba gebeurt doorgaans weinig speciaals, dus de komst van een filmploeg van 'Mzungu's'' (blanken) trekt veel bekijks. Het is al hartstikke druk in het ziekenhuis, er zitten heel veel vrouwen met hun kinderen te wachten voor controles, echo's, maar helaas zien we ook veel zieke mensen. Alice, de enige vroedvrouw en het boegbeeld van het ziekenhuis, vraagt me haar te vergezellen tijdens haar werkzaamheden. Alice loopt dagelijks tegen allerlei beperkingen aan. Zij doet controles bij zwangere vrouwen, maakt echo’s, doet de bevallingen en stuurt moeders door naar de chirurgie voor een keizersnede indien er op het laatste ogenblik complicaties optreden.

We beginnen op de afdeling echografie. Hier ontmoet ik een zwangere vrouw , ze heeft malaria. Tijdens haar zwangerschap is ze niet onder controle geweest. Tijdens de echo blijkt ze zwanger te zijn van een tweeling. Dan volgt vreselijk nieuws… We zijn er allemaal stil van. Ze zal haar kindjes verliezen door het gebruik van de medicatie om de malaria te bestrijden. De kindjes moeten zo snel mogelijk uit haar buik om infecties te vermijden. Ik voel haar verdriet, ik ben sprakeloos van machteloosheid.

De volgende patiënt is een jonge vrouw, ze is voor het eerst in verwachting en tijdens haar echo blijkt haar kindje gezond. Het wordt een jongetje. Ik vroeg haar waarom ze naar het ziekenhuis is gekomen en ze vertelde me dat ze in haar dorp voorlichting heeft gehad van medewerkers van Cordaid Memisa over het krijgen van kinderen. Cordaid Memisa zorgt voor medische controles van vrouwen tijdens de zwangerschap, zodat complicaties tijdig ontdekt en behandeld kunnen worden. Deze controles zijn kosteloos. Ze vertelt dat heel veel zwangere vrouwen inmiddels voor controles naar ziekenhuizen komen terwijl dit vroeger eigenlijk niet gebeurde omdat men dit simpelweg niet kon betalen. Als ik dat hoor voel ik me trots. Na een lange dag heb ik diep respect voor Alice, zij moet het allemaal in haar eentje doen. Ze doet vreselijk haar best maar ze kan dit niet alleen. Deze geweldige vrouw moeten wij helpen, net zoals alle andere die andere vrouwen die zich dag en nacht inzetten om moeder veilig te laten bevallen.


Dag 3
We zijn in een kleine kliniek waar vrouwen kunnen bevallen. Bij binnenkomst word ik overvallen door de vieze lucht, donkere ruimtes en een groot tekort aan matrassen op gammele bedden. Dat moet anders. En daar wordt hard aan gewerkt. Volgens de speciale Cordaid aanpak krijgen de ziekenhuizen pas betaald als ze de afgesproken resultaten behalen en de patienten tevreden zijn. Hoe meer tevreden patienten goed geholpen zijn, hoe meer er uitbetaald wordt. Met dat geld kan de het ziekenhuis nieuwe materialen aanschaffen en verbetert de zorg. Als ik de directeur vraag wat hij op zijn wensenlijstje heeft staan voor deze kliniek noemt hij een ambulance, extra personeel en een couveuse.

In ben net in gesprek met twee vrouwen die ongeveer een uur daarvoor zijn bevallen van gezonde kindjes zonder complicaties, als er veel rumoer ontstaat bij de ingang van de kliniek. Er is een brommertaxi gearriveerd met een jonge vrouw die er duidelijk slecht aan toe is. Terwijl ze van de motor wordt getild, valt ze steeds flauw. Als ze even bijkomt, kermt ze van pijn en houdt angstvallig haar zwangere buik vast. Ze wordt direct in een rolstoel gezet voor een echo. Maar onderweg naar de echo-afdeling valt de stroom uit… de dokter kan deze vrouw niet direct helpen. Juist terwijl zij acute hulp nodig heeft. Ook ik zie dat ze bloedt. Niemand durft het nog te zeggen, maar iedereen voelt dat deze vrouw een miskraam zal krijgen. Boos van machteloosheid ben ik getuige dat deze vrouw haar kindje verliest.

Als ik de taxichauffeur vraag of hij weet wat er gebeurd is, kan hij me alleen vertellen dat ze ruim 8 kilometer hiervandaan zijn gekomen. Over hobbelige wegen. Ze waren eerder op de dag in een kleine kliniek geweest, maar zonder echo-apparatuur om haar kindje te controleren. Daarna moest deze vrouw acht kilometer achterop een brommer over een onverharde hobbelweg door de bergen, terwijl ze een miskraam kreeg. Dit moet veranderen, de klinieken in Burundi hebben een groot tekort aan scholing en aan middelen. Ik hoop dat wij hier met z'n allen een stukje aan bij kunnen dragen, zodat deze vrouwen voortaan op tijd geholpen kunnen worden.

Wij, Nederlandse moeders, mogen de moeders in landen waar ze het wat minder hebben getroffen nóóit in de steek laten. Ik ben blij dat Cordaid Memisa deze liefdevolle moeders helpt hun kindje veilig ter wereld te brengen.


Dag 4
Vanuit het dorpje Makamba waar wij verblijven, rijden we vandaag naar een kleiner dorpje aan de grens met  Tanzania. De 1,5 uur durende tocht door een landschap dat je zou kunnen vangen in een schilderij is prachtig! Het verhaal van Aline, een meisje dat ik daar ontmoet is daarentegen alles behalve dat...

Aline is 15 jaar als ze een vriendje krijgt op school. Al snel raakt ze zwanger. Zodra haar vriend hier achter komt, verlaat hij haar en staat ze er alleen voor. Aline dacht dat ze door het krijgen van een kindje een gelukkigere relatie met haar vriendje zou hebben maar het tegendeel blijkt waar. Twee jaar later heeft ze een nieuw vriendje en raakt ze opnieuw zwanger. Helaas houdt ook deze relatie geen stand en ook nu staat ze er weer alleen voor. Ze woont bij haar moeder met haar twee kleine kindjes in een klein hutje. Iedere dag moeten ze zien te ‘overleven’. Cordaid Memisa wijst jonge meisjes op de gevaren zwangerschap op jonge leeftijd. Gevaar niet alleen voor hun gezondheid en die van de baby, maar ook gevaar voor hun eigen toekomst. Cordaid Memisa geeft daarom voorlichting en zorgt voor betere toegang tot anticonceptie. Ook ouders, leraren en dorpshoofden worden aangesproken op hun verantwoordelijkheid hierbij. Niet alleen voorbehoedsmiddelen zijn van levensbelang, maar ook het besef dat de verandering van de cultuur ‘hoe meer kinderen hoe beter’ noodzakelijk is voor een betere toekomst van de moeders en de kinderen!

Een veilige zwangerschap en bevalling begint met goede voorlichting. Ik heb in mijn reizen over de afgelopen jaren gezien hoe belangrijk deze voorlichting is. Ik hoop dat wij er met z’n allen voor kunnen zorgen dat meer moeders veiliger kunnen bevallen.


Dag 5
Vandaag bezoeken we een gezin waarvan de moeder is overleden tijdens de bevalling van haar achtste(!) kind. We rijden door een indrukwekkend mooi berglandschap naar het hoogste punt van een bergdorpje. Daar parkeren we onze auto. De laatste, steile klim de berg op doen we te voet. Bij aankomst worden we opgewacht door nieuwsgierige bewoners waaronder de kinderen van het gezin waar wij mee afgesproken hebben. Zij nemen ons mee naar hun huis en daar ontmoeten wij de vader van het gezin, Gerard.

Twee jaar geleden overleed zijn vrouw. Tijdens haar bevalling bezweek ze aan bloedingen. Puur vanwege het feit dat ze niet op tijd in een kliniek kon zijn. Hun achtste kindje, een gezond jongetje, Pascal, werd naar een weeshuis gebracht omdat er geen geld was om melk te kopen voor de baby. Af en toe bezoekt het gezin hem. Ze hopen hem na zijn derde verjaardag op te halen en hem zijn plekje in het gezin terug te geven. Als ik aan Gerard vraag wie van zijn kinderen het meest op hun moeder lijkt, wijst hij naar zijn dochter die achter hem staat. Als ik haar vraag wat ze het meest mist aan haar moeder kan ze zich niet meer inhouden en laat ze haar tranen de vrije loop. Haar intense, diepgewortelde verdriet raakt ons allemaal vreselijk.

Deze alleenstaande vader vertelt me dat hij zijn kinderen zal stimuleren om voor een kleiner gezin te kiezen. Want alleen zo zijn er minder monden om te voeden én – zo weet hij inmiddels – wordt het gezondheidsrisico voor de vrouw minder groot. Hij is van de generatie ‘God beslist’, maar tegenwoordig weten ze door de voorlichting die Cordaid Memisa geeft dat hun levenswijze (hoe meer kinderen, hoe beter) aangepast moet worden voor een beter leven. En daar wordt hard aan gewerkt! In het dorp waar vroeger niets was, staat nu een kliniek waar vrouwen veilig kunnen bevallen en waar zij tijdens hun zwangerschap terecht kunnen voor controles. Maar er moet meer gebeuren. Want álle vrouwen, in Burundi en daarbuiten, verdienen voorlichting en een veilige zwangerschap.


STOP MOEDERSTERFTE! sms 'moeder' naar 4333 en doneer eenmalig € 2,50. Sms'en kan tot en met 31 december 2014 en jouw sms'jes zijn hard nodig!

Liefs,

Leontine